ولت «مسعود پزشکیان» در اقدام جدیدی برای کنترل مصرف نان، اجرای طرح «محدود کردن خریدهای غیرمتعارف و حجیم» را کلید زده است طرح «مدیریت خرید نان» با ادعای حفظ یارانه برای مصرف خانوار آغاز شده، اما در عمل، ابهام در سقف خرید، نرخ تجاری برای مازاد و قطع سهمیه آرد برای برخی خانوارها، فشار را مستقیما بر دوش مردم گذاشته است دولت «مسعود پزشکیان» در اقدام جدیدی برای کنترل مصرف نان، اجرای طرح «محدود کردن خریدهای غیرمتعارف و حجیم» را کلید زده است؛ طرحی که از اواسط آبانماه با فعالشدن بیسروصدای الگوریتمهای جدید روی کارتخوانهای نانوایی در استانهای مرکزی، خوزستان و زنجان و همزمان در سامانه آرد برخی استانها اجرایی شد.
در حالی که مقامهای دولتی هدف از این اقدام را صرفا مهار خریدهای تجاری و چندتُنی عنوان میکنند، اجرای بدون اطلاعرسانی قبلی آن به سردرگمی شهروندان، تغییر ناگهانی نرخ نان در لحظه پرداخت و قطع کامل سهمیه آرد خام شماری از خانوارهای عشایری انجامیده و تامین روزمره نان برای خانوارهایی را که قوت غالبشان نان است، با چالش روبهرو کرده است.
اختلاف فقط بین دولت و خریدار نیست، بلکه کارتخوانها هم محاسبهها را تغییر میدهند. برای خریدار، این اختلاف به بهایی مربوط میشود که در نانوایی میپردازد. اگر کارتخوان، خرید را بالاتر از حد متعارف تشخیص دهد، قیمت میتواند تغییر کند. مقامهای مجری میگویند طرح «مدیریت خرید نان» برای کسانی است که نان یارانهای را در حجم بالا میخرند و به فروشگاهها یا دامداریها میرسانند. اما خانوارهایی هم که بخش بیشتری از غذای روزانهشان را با نان تامین میکنند یا برای رسیدن به نانوایی باید تا شهر بروند، ممکن است به شیوه دیگری خرید کنند. اما دولت نهتنها تدبیری برای این موارد ندارد، بلکه با کمکردن سهم آرد نانواییها به تعطیلی نانواییها یا تشکیل صفهای طولانی کمک کرده است.
در ۲۷ آبان، وبسایت «تابناک» نوشت که طرح جدید دولت برای مدیریت خرید نان، در استانهای مرکزی، خوزستان و زنجان روی کارتخوانهای نانوایی فعال شده است. اما پیش از آن توضیح عمومی درباره نحوه اجرا به شهروندان و نانوایان نداده بودند و همین باعث سردرگمی و درگیری شد. در گزارشهایی که روز قبل از این اعلام بازتاب یافت، از ازدحام و درگیری لفظی مقابل نانواییهایی در خوزستان و زنجان مسایلی مطرح شده بود.
وبسایت خبری «جماران» توضیح داد که گفتههای مقامات دولتی در رابطه با طرح مدیریت خرید نان، مبهم است. به نوعی که حتی «واحد دقیق قیمتهای ۲۳۰۰ و ۱۲ هزار و ۶۵۰ تومان بهروشنی مشخص نشده است.» دولت در جدولی که منتشر کرده بود صرفا نوشته است که سهم ماهانه هر نفر حدود ۸کیلوگرم آرد خواهد بود و «نرخ یارانهای» ۲هزار و ۳۰۰ تومان و نرخ آزاد برابر ۱۲ هزار و ۶۵۰ تومان. اما مشخص نشده بود که اینها قیمت هر قرص نان هستند، یا قیمت آرد یا چه؟
این ابهام را در توضیح مقامهای استانی نیز میتوان یافت. بهويژه که آنها تلاش کردهاند تا بگویند خرید متعارف چگونه تشخیص داده میشود. «علی عیوضی»، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی زنجان، توضیح داد که در این ارزیابی، سابقه دو سال خرید، کد ملی و تفاوت مصرف در شهر و روستا را در نظر میگیرند. به گفته او، برای همه افراد سقف ثابتی وجود ندارد و اگر مجموع خرید اعضای خانواده از الگوی ثبتشده فراتر برود، مازاد را با نرخ تجاری حساب میکنند. «امید جهاننژادیان»، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خوزستان، نیز گفت که خرید اعضای خانواده در مجموع خرید خانوار محاسبه میشود و سرپرست خانوار مبنای این محاسبه است.
در سوی دیگر، «سجاد مقدمی»، رییس اتاق اصناف زنجان، توضیح داد که سامانه «نانینو» حجم خرید و تعداد دفعات مراجعه در یکروز را با سابقه کارت بانکی یا کد ملی میسنجد. او گفت : «در صورت شناسایی چنین تراکنشهایی، نان مازاد یا کل تراکنش، مطابق ضوابط سامانه با نرخ تجاری و آزاد محاسبه میشود.» بنابراین حتی در توضیح مقامهای یک استان، دو حالت مطرح است: پرداخت نرخ تجاری فقط برای مازاد، یا اعمال نرخ تجاری بر کل تراکنش.
مقدمی، راهی را هم برای خریدهای مناسبتی شرح داد . خانواری که برای عروسی، ترحیم یا نذری نان بیشتری میخواهد، میتواند از طریق سامانه یا با هماهنگی اتحادیه و اداره غله سهمیه موقت بگیرد تا سقف خریدش برای همان روز بالا برود. این استثنا در توضیح رییس اتاق اصناف، خرید بزرگ و موقت خانوار را بهرسمیت میشناسد. راهی که او معرفی کرد، به ثبت درخواست پیش از خرید وابسته است.
«هادی رجائینیا»، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار خراسان شمالی، ۲۸آبان، گفت سامانههای نظارتی خریدهایی را شناسایی کردهاند که معادل چند صد کیلوگرم آرد در ماه بودهاند. یک روز پیشتر، «مسعود پزشکیان»، رییسجمهور، در جلسه مدیریت مصرف انرژی و سوخت گفته بود افرادی شناسایی شدهاند که ماهانه تا ۱۸تن نان یارانهای میخریدند. پزشکیان این نمونه را در کنار موارد استفاده مکرر از جایگاههای سوخت و بهرهبرداری از انرژی یارانهای مطرح کرد. مقامهای استانی نیز فروش دوباره نان یارانهای و مصرف آن در دامداریها را از مصادیقی دانستند که طرح قرار است مهار کند.
اما اگر مبنای سهمیه ماهانه هر نفر ۸کیلوگرم آرد باشد، با در نظر گرفتن این که هر لواش حدود ۱۰۰ گرم است، از هر کیلوگرم آرد حدود ۱۰قرص لواش تولید شود، این رقم معادل حدود ۸۰ قرص لواش در ماه یا تقریبا ۲.۷ قرص در روز برای هر نفر خواهد بود. این محاسبه نشان میدهد که عدد «۸ کیلوگرم آرد» که مقامهای دولتی به آن اشاره کردهاند، اگر مبنای محاسبه باشد، با رقم ۳۹۲ قرص نان در ماه که معاون استاندار لرستان اعلام کرده، فاصله قابلتوجهی دارد.
این فقط خریدار نیز که محدود میشود، زنجیره تولید نان صنعتی و حجیم نیز درگیر است. بر اساس اظهارات رییس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف تهران، سهمیه آرد این واحدها ۳۰درصد کاهش یافته و آنها ناچار به تامین بخشی از نیاز خود از بازار آزاد هستند؛ موضوعی که هزینه تولید را افزایش میدهد. نتیجه این افزایش نیز بر دوش خریدار نهایی یعنی مردم عادی، سنگینی خواهد کرد.
«سید محسن موسویزاده»، نماینده مجلس، درباره خریدهایی حرف زد که در این مقیاسها نمیگنجند. او در ۲۶آبان پرسید : «خانوادههای پرجمعیت و اقشار کم درآمد چگونه باید خود را با چنین محدودیتی تطبیق دهند؟» موسویزاده گفت طرح را با مجلس در میان نگذاشتهاند و در اجرای آن باید تفاوت الگوی مصرف در خوزستان را در نظر بگیرند. تابناک نیز پرسید آیا خانوادهای که توان خرید خوراکیهای دیگر را ندارد و نان بیشتری مصرف میکند، باید برای آن خرید نرخ تجاری بپردازد؟
آماری که رجائینیا و پزشکیان به آن استناد کردند، درباره خریدهای بسیار بزرگ است؛ اما پرسش نماینده اهواز به خانواری مربوط میشود که میزان مصرفش با تعداد اعضا و توان خرید خوراکیهای دیگر تغییر میکند. دولت ادعا میکند تامین نان خانوارها «بدون محدودیت در میزان مصرف» ادامه دارد و هدف، انتقال کسبوکارها به آرد آزاد است؛ اما در عمل، سازوکار سقف و نرخ تجاری برای خرید مازاد وجود دارد. پرسش این است که آیا این فاصله میان ادعای رسمی و سازوکار عملی، دسترسی عادلانه مردم به نان را مختل میکند یا نه؟
مدیریت سهمیه آرد و نان از اواسط آبانماه در استان بوشهر نیز شروع شده است و در همان ابتدا بر روی عشایر استان تاثیر گذاشته است. یک گزارش از عشایر طایفه «عبدلی ارم» در بوشهر نشان میدهد که آنها پس از اجرای طرح به حذف سهمیه آردشان اعتراض کردهاند. در خوزستان نیز یکی از سرپرستان خانوارهای عشایری گفته بود که پس از قطع سهمیه، برای تامین نیاز خانواده باید یا آرد را با چند برابر قیمت از بازار آزاد بخرد یا چندین کیلومتر تا شهر برود تا نان تهیه کند. به گفته او، خانوادهاش نمیتواند هر روز به شهر برود.
«محمد آزادی»، مدیرعامل تعاونی عشایری دامداران متحرک میدانک بزرگ، توضیح داد که سهمیه آرد بعضی خانوادههای عشایری پیش از اجرای طرح هم کافی نبود. به گفته او، خانوادهها وقتی آردشان تمام میشد، از نانواییهای شهر نان میخریدند و حالا همان خرید بانکی در قطع سهمیه دخیل بود. آزادی گفت موضوع را با مسوولان امور عشایر در میان گذاشته، اما پاسخی نگرفته است که روشن کند این خانوادهها چگونه باید آرد مورد نیازشان را تهیه کنند.
در جنوب کرمان، مقام محلی توضیح داده است که خرید نان چگونه به سهمیه آرد خام مربوط میشود. «ناصراحمد یوسفی»، مدیرکل امور عشایر جنوب کرمان، در ۱۶ آبان گفت سامانه «سیما»، سامانه یکپارچه مدیریت مصرف آرد، سهمیه آرد خام را با کد ملی سرپرست خانوار ثبت میکند. به گفته او، سامانه در مواردی خرید نان از نانوایی را بالاتر از سرانه تشخیص داده و سهمیه آرد آن ماه را شارژ نکرده است. یوسفی ناهماهنگی شماره تلفن و کد ملی و نتیجه ارزیابی سامانه رفاهی را هم از دلایل شارژ نشدن سهمیه در موارد دیگر دانست و خانوارها را برای پیگیری به فروشگاههای مجاز یا مراکز مربوط ارجاع داد.
یوسفی گفت سامانه، سهمیه هر خانوار را مستقیم تعیین میکند و تعاونیها و عاملان توزیع اختیار تغییر آن را ندارند. او همچنین خواستار تقویت اینترنت در مناطق عشایری و تعیین پشتیبان برای پاسخگویی به مردم شد. برای خانوار، پیامد این سازوکار میتواند فراتر از مبلغی باشد که برای خرید نان میپردازد. برای خانوادهای که هم آرد میگیرد و هم بخشی از نیازش را از نانوایی تامین میکند، ثبت خرید میتواند بر دسترسی به آرد ماه بعد هم اثر بگذارد.
اگر خانوار برای تامین غذای روزانه به نان بیشتری نیاز داشته باشد و سامانه آن را مازاد حساب کند، باید نرخ تجاری بپردازد یا سهمیه آردش در ماه بعد قطع شود. در چنین شرایطی، طرح عملا بهجای کنترل خریدهای بیش از حد، دسترسی عادی مردم به نان را محدود یا گرانتر کرده است.
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
با ایرانوایر همکاری کنید ویدیوها و مطالب خود را برای ما بفرستید