عکسی از وحید صابری، یکی از مشهورترین آوازخوانان افغانستان:Mukhtar Wafayee/FB
«دل تنگم که میگریه شبانه، فرو میریزه اشکم دانهدانه؛ هوای سبز جنگلهای وحشی، مرا آن سوی دریا میکشانه.» این سطرها بخشی از یکی ترانههای محبوب وحید صابری است؛ آوازخوانی که صدای بم و پرطنینش برای چند نسل از مردم افغانستان آشناست. خبر درگذشت صابری در تاشکند، پایتخت ازبکستان، شنبه ۳۰ آذر/قوس ۱۴۰۵ منتشر شد. او که سالها از دلتنگی، عشق و زندگی خوانده بود، واپسین روزهای زندگیاش را دور از زادگاهش گذراند.
دوستان نزدیک وحید صابری گفتند که پس از آنکه تماسهای تلفنی آنان بیپاسخ ماند، به آپارتمان او رفتند و در آنجا پیکر بیجانش را یافتند. نعمتالله رحمانی، رئیس اتحادیهٔ افغانهای مقیم تاشکند نیز گفت صابری سابقهٔ بیماری قلبی داشت و زیر نظر پزشکان بود. با این حال، علت دقیق درگذشت او هنوز روشن نیست.
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
برای شنوندگانی که با آهنگهای صابری جوان شدهاند، نام او یادآور سالهایی است که موسیقی از رادیو، تلویزیون و نوارهای کاست به خانهها راه مییافت. «دو موجود ز هستی گرامیتر است»، «یک روز بلند آفتابی»، «بهار آمده» و «امروز به دامان تو» از آثاریاند که نام او را با خاطرات دوستداران موسیقی افغانستان پیوند دادهاند؛ آهنگهایی که پس از گذشت سالها هنوز شنیده و بازخوانی میشوند.
انتخاب شعر در کارنامهٔ صابری در پیام تسلیت احمد ولی نیز بازتاب یافته است. این آوازخوان شناختهشده، با تسلیت به خانوادهٔ صابری و مردم افغانستان، در فیسبوک نوشت: «خاطرات خوش این هنرمند بیبدیل، با آهنگها و اشعار پرمحتوایی که انتخاب میکرد، همیشه در قلب ما و همهٔ هنرمندان و ملت نجیب ما جاویدان خواهد ماند.»
صدای وحید صابری رنگ و شخصیت خودش را داشت؛ بم و پُر، با طنین و قوتی که به اجرای او شکوه میداد. واژهها در آوازش روشن و رسا شنیده میشدند و احساس از میان جملههای او به شنونده منتقل میشد. این رنگ آشنا امضای آوازش شده بود؛ صدایی که برای شناختنش نیازی به شنیدن نام آوازخوان نبود.
به گفتهٔ همکارانش، این صدای پرقدرت با شخصیتی صمیمی و خوشبرخورد همراه بود. وحید قاسمی، آوازخوان و آهنگساز، در پیامش نوشت: «او انسانی نجیب، جوانمرد، با وفا و دوست داشتنی بود. مردی که با عزت و آبرو زیست، مهر ورزید و در دل دوستان و همکاران هنریاش جایگاهی ویژه داشت.»
قاسمی درگذشت او را ضایعهای بزرگ و اندوهی جانکاه برای جامعهٔ موسیقی افغانستان دانست و افزود: «چه تلخ و دردناک است که چنین انسان مهربان و عزیزی واپسین لحظات زندگیاش را در غربت و تنهایی سپری کرد.»
وحید صابری از نوجوانی به موسیقی علاقهمند بود و در مدرسه در زنگ تفریح برای همکلاسیهایش آواز میخواند و تشویق آنها باعث شد که او بیشتر شیفتهٔ هنر موسیقی شود. او در سال ۱۹۷۸ فعالیت هنریاش را در رادیو و تلویزیون افغانستان آغاز کرد و در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به یکی از چهرههای شناختهشدهٔ موسیقی این کشور بدل شد.
همکاری با فرهاد دریا و گروه موسیقی «باران» بخش مهمی از کارنامهٔ او بود، هرچند خودش تأکید داشت که پیش از پیوستن به این گروه نیز شناختهشده بود. نام «باران» برای شنوندگان آن دوره، نام چند هنرمند و اجراهای مشترک آنها را در کنار هم زنده میکند؛ پیوندی که در سوگ صابری بار دیگر در پیام فرهاد دریا بازتاب یافت.
فرهاد دریا با انتشار تصویری مشترک با صابری در شبکههای اجتماعی نوشت: «اشکهای من همچون قطرههای باران است.» دریا از صابری یاد کرد، دوستی که بخشی از جوانی و آغاز سفرش در موسیقی و هنر با او گره خورده بود.
او گفت: «امروز دوستی را از دست دادم که بخش کلان زندگی کودکی ما و آغاز سفر موسیقی و هنر من با او گره خورده است. هنوز زود است که بتوانم در اینباره حرف بزنم که وحید صابری به عنوان یک وزنهٔ در موسیقی معاصر افغانستان چه بود و چه جایگاهی داشت. امروز من یک دوست را از دست دادهام.»
اما مسیر این زندگی هنری با جنگ و تحولات سیاسی تغییر کرد. به روایت خود صابری، او در اوایل دههٔ ۱۹۹۰ برای اجرای کنسرت به تاجیکستان رفت، اما تحولات افغانستان مانع بازگشتش شد. او سپس راهی ازبکستان شد و در این کشور اقامت گزید.
آریانا سعید نیز در پیام تسلیتش، از اندوه شنیدن خبر درگذشت صابری نوشت و با اشاره به کوتاهی زندگی، از مردم خواست قدر یکدیگر را بیشتر بدانند.
صابری پس از روی کار آمدن دوبارهٔ طالبان هشدار داده بود که آنها اهالی موسیقی را منزوی خواهند کرد. او اکنون در روزگاری درگذشته است که موسیقی در زادگاهش ممنوع است. طالبان از زمان بازگشت به قدرت در اوت ۲۰۲۱، اجرای موسیقی و فعالیت آوازخوانان و نوازندگان را سرکوب کرده است. شماری از هنرمندان کشور را ترک کردهاند و بسیاری از کسانی که ماندهاند، امکان ادامهٔ کار ندارند.
این ممنوعیت بازگشت مهاجران افغان به افغانستان را نیز با مانع روبهرو کرده است. برای دوستداران صابری، پیامد آن در زمان سوگواری هم احساس میشود؛ محفل عمومی یادبودی که در آن ساز نواخته شود و آثار او را بازخوانی کنند با ممنوعیتهای طالبان مواجه میشود. شنوندگانی که روزی با این آهنگها در کنار هم خاطره ساختهاند، اکنون برای زنده کردن همان خاطرهها آزادی ندارند.
صابری در آن ترانه از دلتنگی میخواند؛ از هوای سبز جنگلهایی که او را به آن سوی دریا میکشاند. سرگذشت خودش نیز با سالهای طولانی دوری از زادگاهش گره خورد و در تاشکند پایان یافت؛ آوازخوانی که جنگ او را از وطن دور کرد و ممنوعیت موسیقی بر سوگواری شنوندگانش نیز سایه انداخت.