این واکنش آشکار روز پنجشنبه در جریان نشست «ائتلاف داوطلبان» متشکل از متحدان کییف به میزبانی صدراعظم آلمان در برلین علنی شد.
فریدریش مرتس در پایان این نشست و تنها چند ساعت پس از گفتوگوهای ترامپ، پوتین و شی در چین تاکید کرد: «الگوی کنفرانس یالتا صلحآور نخواهد بود.»
گردهمایی برلین تنها ساعاتی پس از نشست روسای جمهوری روسیه، آمریکا و چین در شهر «شنژن» برگزار شد که از سوی تحلیلگران با عنوان «یالتای ۲» از آن یاد شده بود.
اگرچه ترامپ، پوتین و شی درباره اوکراین گفتوگو کردند اما در بیانیهٔ مشترک آنها با عنوان «به سوی صلح» هیچ نامی از این کشور برده نشد.
مرتس در حالی که دیگر رهبران او را همراهی میکردند، گفت: «الگوی یالتا صلحآور نخواهد بود. در یالتا، اروپا تکهتکه و تقسیم شد و ما هرگز اجازه نخواهیم داد چنین اتفاقی دوباره تکرار شود.»
صدراعظم آلمان به بیش از ۴۰ هیئت دیپلماتیک شرکتکننده در این مذاکرات قطعهای از دیوار برلین را اهدا کرد و گفت این دیوار «نمادی از پیامدهای یالتا بود».
در کنار او، امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه تأکید کرد که بیانیه چهاربندیِ صادرشده توسط ترامپ، پوتین و شی در شنژن، دستاوردهای کنفرانس ۱۹۴۵ را که زمینهساز چهار دهه جنگ سرد شد، تکرار نمیکند.
ماکرون گفت: «گمان نمیکنم این رویداد بهمعنای بازآرایی و نظم نوین جهانی باشد. اگر یک عامل کلیدی و حیاتی برای سازماندهی مجدد اروپا و امنیت آن وجود داشته باشد، آن عامل همین نشستی است که در برلین برگزار شد.»
رئیسجمهوری فرانسه تاکید کرد هرگونه مذاکره برای پایاندادن به این جنگ مستلزم آن است که اوکراین، اروپا، آمریکا و روسیه همگی دور یک میز بنشینند.
آقای ماکرون افزود: «اروپاییها تصمیم خود را گرفتهاند؛ آنها مصمماند تا سرنوشت خود را خودشان رقم بزنند. اروپا یک آیتم در منوی مذاکرات نیست بلکه مجموعهای از قدرتهاست که میخواهند آیندهشان را به دست خود بسازند.»
اندی برنام، نخستوزیر بریتانیا نیز با تایید سخنان ماکرون گفت: «هیچ تصمیمی درباره اوکراین بدون حضور این کشور و هیچ تصمیمی درباره امنیت اروپا بدون حضور نمایندگان اروپا در اتاق مذاکره اتخاذ نخواهد شد.»
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین اظهار داشت که گردهمایی برلین «گواهی روشن» بر شکست روسیه در ایجاد تفرقه میان متحدان اروپایی است.
چهار رهبر توافق کردند که زمان آن فرارسیده تا اروپا وارد گفتوگوهای رودررو با روسیه شود؛ گامی که تاکنون در روند مذاکرات محقق نشده بود.
اروپا برای دور بعدی مذاکرات، تیمی مشترک متشکل از هفت نماینده از کشورهای فرانسه، بریتانیا، آلمان، لهستان، ایتالیا، نهادهای اتحادیهٔ اروپا و سازمان ناتو تعیین کرده است.
استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ایالات متحده نیز که برای حضور در این نشست به برلین سفر کرده بودند از روسیه خواستند مشارکت اروپا را بپذیرد.
کوشنر در نشست خبری پایانی گفت: «ما عمیقا باور داریم که حضور اروپا بر سر میز مذاکره، برای پایاندادن به این جنگ به شیوهای عادلانه، پایدار و بلندمدت امری ضروری است؛ روسها نیز تمایل دارند به این ارزیابیِ ما اعتماد کنند.»
با این وجود، مسکو تاکنون تعهدی نسبت به برگزاری مذاکرات در یک چارچوب چندجانبه نداده است.
پوتین در سخنان خود در شنژن گفت که «از طریق مجاری دیپلماتیک پیشنهاد داده است که اروپاییها برای تبیین مواضع خود به مسکو بیایند» و پس از آن، کرملین «درباره تداوم گفتوگو با اوکراین تصمیمگیری خواهد کرد.»
پوتین همچنین با اشاره به شروط مسکو برای بازسازی ساختار امنیتی قاره که ماکرون آن را «زیادهخواهانه و حداکثری» خواند، گفت: «بحث درباره امنیت اروپا بدون حضور خودِ اروپاییها، عجیب خواهد بود.»
مرتس تصریح کرد که بحث درباره امنیت اروپا تنها پس از استقرار صلح در اوکراین انجام خواهد شد. او افزود که تضمینهای امنیتی آتی برای این کشورِ جنگزده، ذاتا «پیامدهایی» برای ائتلاف دو سوی اقیانوس اطلس خواهد داشت.
از جمله تضمینهای امنیتیِ در دست بررسی، بندی مشابه اصل دفاع جمعیِ مندرج در ماده ۵ ناتو در صورت تهاجم دوباره روسیه به اوکراین است. گزینه دیگر، تشکیل نیروی پاسدار صلح به رهبری اروپا است؛ گزینهای که پوتین اعلام کرده تحت هیچ شرایطی اجازه آن را نخواهد داد.
کوشنر در این رابطه گفت: «از منظر آمریکا، اعطای تضمین امنیتیِ مشابه ماده ۵ اقدامی بسیار بسیار بزرگ است. من فکر میکنم پرزیدنت ترامپ برای بررسی این موضوع آمادگی دارد، اما طبیعتا این اقدام باید در چارچوب منافع ایالات متحده باشد.»
کوشنر همچنین تایید کرد که در جریان گفتوگوهای پشت درهای بسته در برلین، دونالد ترامپ از درون هواپیمای اختصاصی خود با حاضران در جلسه تماس تلفنی برقرار کرد و برای آنان سخن گفت. گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که ترامپ در این تماس، نسبت به تداوم حمایتهای نظامی اروپا از اوکراین ابراز تردید کرده است.
با این حال، رهبران حاضر در نشست بدون توجه به این تردیدها، توافق کردند که کمکها بیوقفه و با قدرت ادامه یابد تا اوکراین در میز مذاکره از موضع قدرت عمل کند.
اندی برنام در پایان تاکید کرد: «امیدوارم این پیام در مسکو بسیار شفاف شنیده شود: تا هر زمان که لازم باشد کنار اوکراین خواهیم ایستاد و دچار تردید نخواهیم شد. حمایت ما تزلزلناپذیر خواهد بود و این بزرگترین سلاحی است که ما با یکدیگر در اختیار داریم.»