افزایش مستمری بازنشستگان و مستمریبگیران در سال ۱۴۰۵ از رشد هزینههای زندگی بر اثر تورم ماهانه عقب مانده است. برای خانوارهایی که با دریافتی ماهانهٔ حدود ۲۰ میلیون تومان زندگی میکنند، با افزایش اجارهبها و مخارج درمان، پول کمتری برای خرید مواد غذایی و تأمین دیگر نیازهای روزمره باقی میماند.
کالابرگ و یارانهٔ نقدی بخشی از این هزینهها را پوشش میدهند، اما برای جبران افت قدرت خرید کافی نیستند. بازنشستگان در تجمعهای صنفی آبانماه بار دیگر خواستار افزایش مستمری متناسب با هزینۀ زندگی و بهبود پوشش درمانی شدند.
طبق گزارش مرکز آمار ایران، خانوارها در مهر ۱۴۰۵ برای خرید مجموعهٔ یکسانی از کالاها و خدمات بهطور متوسط ۸۸٫۷ درصد بیشتر از مهر سال گذشته هزینه کردند. در گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات این افزایش به ۱۱۳٫۴ درصد رسید.
طبق دادههای آماری، مهرماه نهمین ماه پیاپی بود که تورم نقطهبهنقطه این گروه بالای ۱۰۰ درصد ماند. این افزایش قیمت در حالی ادامه داشت که بودجهٔ یک خانوار با مستمری ۲۰ میلیونی، پیش از کسر اجاره، درمان و سایر هزینههای ثابت، بهطور متوسط روزانه حدود ۶۶۷ هزار تومان است.
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
افزایش ۶۰ درصدی مستمری، افت ۱۵ درصدی قدرت خرید
سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵ اصل مستمری حداقلبگیران را ۶۰ درصد افزایش داد و به ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان رساند. برای سایر سطوح نیز افزایش ۴۵ درصدی بهعلاوه مبلغ ثابتی در حدود یک میلیون و ۵۵۹ هزار تومان اعلام شد. عددی که با احتساب برخی افزودهها در نهایت به سقف حدود ۲۰ میلیون تومان میرسد.
این رقم بر مبنای نرخ تورم مهرماه نشان میٔهد که اگر درآمد یک مستمریبگیر نسبت به مهر پارسال دقیقاً ۶۰ درصد بالا رفته باشد، با احتساب تورم نقطهبهنقطه ۸۸٫۷ درصدی، قدرت خرید او برای سبد متوسط کالاها و خدمات حدود ۱۵ درصد کمتر شده است.
بر پایۀ شاخص گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات، افت قدرت خرید همین درآمد به حدود ۲۵ درصد میرسد. به این ترتیب، خانواری که مستمریاش ۶۰ درصد افزایش یافته است، برای حفظ حجم خرید مواد غذایی سال قبل ناچار است سهم بیشتری از درآمدش را صرف خوراک کند.
برآوردهای مزدی پیش از آغاز سال هم از فاصلۀ درآمد و مخارج حکایت داشت. فرامرز توفیقی، عضو پیشین شورای عالی کار، گفته بود هزینۀ سبد معیشت خانوار کارگری در دی ۱۴۰۴ معادل ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان برآورد شده بود؛ عددی که مشخص بود مستمری ۲۰ میلیون تومانی، حتی پیش از تورم ادامهدار سال ۱۴۰۵، نیمی از آن را هم پوشش نمیدهد.
مبنای آن محاسبه، قیمتهای دی سال گذشته و هزینههای خانوار کارگری بود. در بودجهٔ خانوار بازنشسته، وضعیت مسکن، تعداد اعضای خانواده و نیازهای درمانی میزان کسری را تعیین میکند؛ مواردی که هر ماه بر سهم آنها از بودجهٔ خانوار افزوده میشود بیآنکه بر درآمد ماهانهٔ این گروه اضافه شود.
اجاره و درمان چه مقدار از مستمری را میبلعند؟
تورم نقطهبهنقطۀ اجارهٔ مسکن در مهر ۱۴۰۵ به ۳۳٫۴ درصد رسید. اگر اجارۀ ماهانهٔ خانواری که مهر پارسال ۹ میلیون تومان بود بهاندازهٔ این شاخص بالا رفته باشد، امسال به حدود ۱۲ میلیون تومان رسیده است. در این نمونه، ۶۰ درصدِ مستمری ۲۰ میلیون تومانی صرف اجاره میشود و حدود هشت میلیون تومان برای دیگر مخارج ماه باقی میماند.
این مبلغ معادل روزانه حدود ۲۶۷ هزار تومان برای خوراک، درمان، قبضها و رفتوآمد خانوار است. افزایش احتمالی پول پیش و هزینهٔ جابهجایی نیز جداگانه بر بودجهٔ مستأجر فشار میآورد.
هزینۀ درمان بخشی دیگر از مستمری را پیش از مراجعه به پزشک یا داروخانه مصرف میکند. سهم بازنشسته از حق بیمهٔ تکمیلی طرح پایهٔ تأمین اجتماعی در قرارداد دورهٔ منتهی به پایان آبان، برای هر نفر ماهانه ۴۷۰ هزار تومان بود. برای دو نفر تحت پوشش، این هزینه به ۹۴۰ هزار تومان در ماه میرسید.
پرداخت هزینۀ دارو و خدماتی که بیمه پوشش نمیدهد نیز بر عهدهٔ خانوار است. سازمان تأمین اجتماعی در روزهای پایانی آبان از آغاز قرارداد جدید در اول آذر و برنامهٔ تسویهٔ بخشی از مطالبات قرارداد قبلی خبر داد. میزان پوشش خدمات در قرارداد تازه مشخص میکند چه مقدار از هزینهٔ درمان همچنان از جیب بازنشسته پرداخت خواهد شد.
درمان و مستمری از محورهای اصلی تجمعهای آبان مستمریبگیران و بازنشستگان بود. به گزارش رسانهها، بازنشستگان تأمین اجتماعی روز ۱۰ آبان در چند شهر از جمله تهران، رشت، اهواز، شوش و کرمانشاه تجمع کردند.
افزایش مستمری براساس هزینهٔ واقعی زندگی و بهبود پوشش بیمهای از مطالبات معترضان بود. یک هفته بعد نیز شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان از برگزاری تجمع در شوش، اهواز، رشت و تهران خبر داد.
کالابرگ و یارانه از کسری بودجهٔ خانوار عقب ماندند
سقوط ارزش کالابرگ در برابر تورم نیز عامل دیگری است که نشان از فقیر شدن خانوارها میدهد. خانوار دونفرهای که اعتبار عادی کالابرگ میگیرد، دو میلیون تومان برای خرید کالاهای مشمول طرح در اختیار دارد. این اعتبار هزینهٔ نقدی بخشی از خرید مواد غذایی را کم میکند، اما خانوار همچنان باید اجاره، دارو و دیگر مخارج خارج از طرح را از مستمری یا سایر درآمدهای نقدی خود بپردازد.
قدرت خرید کالابرگ به قیمت کالاهایی بستگی دارد که خانوار میتواند با آن بخرد. با رشد ۱۱۳٫۴ درصدی شاخص گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات، سبدی از این گروه که مهر پارسال یک میلیون تومان قیمت داشت، مهر امسال به طور متوسط به بیش از دو میلیون و ۱۳۰ هزار تومان هزینه رسید.
برای مستمریبگیری که پس از پرداخت اجاره باید هزینهٔ دارو و خرید روزانه را از ماندهٔ حسابش تأمین کند، اثر افزایش حقوق در پایان ماه معلوم میشود. آمار تورم مهرماه نشان میدهد قیمتها با سرعتی بیش از افزایش پایهٔ مستمری بالا رفتهاند.
بیارزش شدن حقوقها و مجموعهٔ یارانههای معیشتی در حالی است که به نظر کارشناسان اقتصادی، مشکل ناتوانی خانوارهای مستمریبگیر در تأمین حداقل نیازهای زندگی، بدون کنترل واقعی تورم و متناسب شدن افزایش دستمزدها با تورم ماهانه، حل نمیشود.
مرتضی عزتی، اقتصاددان و استاد دانشگاه تربیت مدرس، معتقد است وقتی از کاهش واقعی درآمد صحبت میکنیم، منظور کاهش قدرت خرید درآمد است. ممکن است برای جبران تورم، حقوق و دستمزدها را مثلاً ۳۰، ۴۰ یا ۵۰ درصد افزایش داده باشند، اما چون تورم از این افزایش بیشتر بوده است، در عمل قدرت خرید کاهش مییابد.
هرگونه رشد دستمزد، تا زمانی که تورم چند برابر آن است، تنها اقدامی شعاری و بدون تأثیر مشخص بر رفاه خانوادههای بازنشستگان و مستمریبگیران خواهد بود.