اروپاییها خود را برای زمستانی که ممکن است امسال بهویژه سرد باشد آماده میکنند؛ پس از آنکه رخداد زودهنگامِ گرمایش ناگهانی استراتوسفری (SSW) گردابه قطبی را برهم زده است.
گردابه قطبی حلقهای از بادهای غربی است که هوای یخبندان قطبی را در ارتفاع حدود ۳۰ کیلومتری بالای سطح زمین بر فراز قطب شمال محبوس نگه میدارد.
گاهی امواج بزرگ جوی این گردش را مختل میکنند و باعث میشوند بادها بهشدت تضعیف شوند یا حتی جهت آنها معکوس شود. این وضعیت میتواند دمای استراتوسفر را بهسرعت افزایش دهد.
وقتی هوای سردِ موجود در ارتفاعهای بالای استراتوسفر پراکنده میشود، میتواند شکل جریان جتی را تحت تأثیر قرار دهد، زیرا این هوای سرد از استراتوسفر به تروپوسفر، که از سطح زمین تا ارتفاع متوسط حدود ۸ تا ۱۵ کیلومتر امتداد دارد، فرود میآید.
بهگفته شرکت اطلاعات بازار مونتل (منبع به زبان انگلیسی)، پیشبینها هشدار میدهند که این وضعیت «احتمال وقوع دماهای سردتر»، توفانهای بیشتر، باد و افزایش تقاضا برای گرمایش در قاره را طی ماه آینده بالا میبرد.
با این حال تحلیلگران میگویند برای آنکه اثر این پدیده در سراسر زمستان پایدار باشد، باید «رویدادی تکرارشونده» باشد، زیرا رخدادهای منفرد گرمایش ناگهانی استراتوسفری ذاتاً «کوتاهمدت» هستند.
موج سرمای شدید میتواند عرضه گاز را که از پیش نیز تحت فشار قرار گرفته است بیش از پیش تحت فشار بگذارد؛ پس از آنکه اتحادیه اروپا هشدار داده ممکن است ناچار شود مصرف گاز خود را در زمستان امسال ۷ درصد کاهش دهد، زیرا ذخایر در این مقطع از سال به پایینترین سطحهای بیسابقه رسیدهاند.
ذخایر رو به کاهش گاز، که عمدتاً ناشی از جنگ علیه ایران و محاصره بعدی تنگه هرمز، یکی از بزرگترین مسیرهای حملونقل سوختهای فسیلی در جهان، است، همچنین قرار است پیش از اعمال ممنوعیت کامل واردات گاز طبیعی مایع روسیه از ژانویه ۲۰۲۷ میلادی وخیمتر شود.
کلاس دوزمان، پیشبین انرژی در شرکت «برینچایلد کامودیتی اینتلیجنس»، گفت که این رخداد زودهنگام گرمایش ناگهانی استراتوسفری «ممکن است کمی مردم را نگران کند» و افزود که «بیشتر هواشناسان همچنان نسبت به اینکه در هفتههای آینده چه اثری خواهد داشت سردرگم هستند».
فناوریهای سبز اروپا را در برابر بحران جاری سوختهای فسیلی ایمنتر کرده و به خانوارهای بیشتری امنیت انرژی و قبضهای کمتر بخشیده است.
برای نمونه، انرژی خورشیدی از ابتدای جنگ تحت رهبری آمریکا علیه ایران که از ۲۸ فوریه آغاز شده، اتحادیه اروپا را از واردات گاز به ارزش ۴۴.۶ میلیارد یورو بینیاز کرده است.
اما هرچه روزها کوتاهتر و تاریکتر میشوند، این پمپهای حرارتی هستند که از جهش قیمت انرژی برای مردم تسکین به همراه میآورند.
پمپهای حرارتی با گرفتن انرژی از هوا، آب یا زمین و تبدیل آن به هوای گرم یا سرد کار میکنند و معمولاً برای هر یک کیلوواتساعت برقی که مصرف میکنند، بین سه تا چهار کیلوواتساعت گرما تحویل میدهند.
هر پمپ حرارتی خانگی نصبشده، بهطور متوسط حدود ۱ هزار و ۱۰۰ مترمکعب گاز و دو تُن دیاکسید کربن را در سال جابهجا میکند، اگر مقدار اندک برقی که برای کارکرد خود مصرف میکند از منابع تجدیدپذیر تأمین شود.
پمپهای حرارتی اروپا، بنا بر تحلیلی از انجمن اروپایی پمپ حرارتی (EHPA) که در ماه ژوئن منتشر شد، بهاندازه گاز طبیعی مایعی گرما تأمین میکنند که توسط بیش از ۲۰۰ کشتی حامل گاز حمل میشود.
این مقدار، دو برابر حجمی است که در سال ۲۰۲۵ از خاورمیانه وارد اتحادیه اروپا شد و حدود ۷ درصد از کل گاز طبیعی مایع وارداتی سالانه اتحادیه اروپا را تشکیل میدهد و سال گذشته از تحمیل ۹.۷ میلیارد یورو هزینه واردات جلوگیری کرده است.
پل کنی، مدیرکل انجمن اروپایی پمپ حرارتی، گفت: «هر پمپ حرارتی نصبشده یک پیچ دیگر درِ امنیت انرژی اروپا است.»
او افزود: «گاز طبیعی مایع گرانترین منبع انرژی است و از تأمینکنندگان غیرقابلاعتماد میآید و پمپهای حرارتی میتوانند نیاز ما به آن را بهشدت کاهش دهند.»
با وجود باورهای نادرستی که القا میکنند پمپهای حرارتی در کشورهای سرد کارایی ندارند، و یورونیوز ارث آنها را در این گزارش رد کرده است، پژوهشهای جدید نشان میدهد که اگر بهدرستی استفاده شوند، پمپهای حرارتیِ منبعِ هوایی میتوانند خانهها را در یک روز معمولی زمستان تنها با هزینه روزانه ۱.۸۴ پوند (تقریباً ۲.۲۰ یورو) گرم کنند.
این پژوهش که توسط شرکت بریتانیایی توسعه املاک «بارت ردرو» انجام شده، نشان میدهد پمپهای حرارتی میتوانند از دیگهای سنتی گاز کارآمدتر باشند، زیرا دمایی نسبتاً ثابت حفظ میکنند و به جهشهای ناگهانی گرما وابسته نیستند.
ژانپل هرمن، مدیر در مونتل، به یورونیوز ارث گفت: «پمپهای حرارتی در دورههای سرما هم کار خواهند کرد، اما برق بسیار بیشتری مصرف میکنند.»
او گفت: «کارایی پمپ حرارتی بهتر از دیگ گازی است، اما اگر قیمت برق واقعاً بالا برود، ممکن است در بدترین روزهای سرما همچنان هزینههای سنگینی دیده شود. با این حال این وضعیت معمولاً تنها بخشی از زمستان را دربر میگیرد، بنابراین جهش قیمت را نباید با هزینه سالانه اشتباه گرفت.»
فروش پمپهای حرارتی در سال گذشته ۱۳ درصد افزایش یافت و در ۲۱ کشور اروپایی به ۲.۹ میلیون دستگاه رسید. این امر باعث شد موجودی کل به ۲۹.۳ میلیون دستگاه برسد.
هرمن در پاسخ به این پرسش که آیا پمپهای حرارتی میتوانند به ذخایر رو به کاهش گاز اتحادیه اروپا کمک کنند، گفت: «کمی، بله. میبینیم که برقیسازی گرمایش در بسیاری کشورها در حال رخ دادن است، اما تأثیر کلی آن بر تقاضا چندان بزرگ نیست.»
او افزود: «نابودی تقاضای صنعتی نقش بزرگتری ایفا میکند.»
منظور از نابودی تقاضای صنعتی، کاهش پایدار یا دائمی مصرف انرژی در بخش صنعت است که در نتیجه قیمتهای بالای طولانیمدت یا محدودیتهای عرضه رخ میدهد.
*دادههای انجمن اروپایی پمپ حرارتی بر پایه ۲۱ کشور عضو اتحادیه اروپا است. میتوانید تحلیل کامل را اینجا بخوانید (منبع به زبان انگلیسی).