آبهای مادیرا در شمالشرقی اقیانوس اطلس در نقطه عطفی بومشناختی قرار دارند. نهنگهای مهاجر، پرندگان دریایی و لاکپشتها از این منطقه عبور میکنند و این مجمعالجزایر میزبان مرجانهای آبِ سرد و یکی از نادرترین فکهای جهان است. با این حال، بخشهای وسیعی از دریا در اطراف این جزایر پرتغالی هرگز بهطور کامل مطالعه نشدهاند.
«ماموریت اقیانوسی مادیرا» که در طول ماه اکتبر برگزار شد، با هدف پر کردن این خلأها طراحی شد. یافتههای آن قرار است مبنای تصمیمگیری درباره مدیریت و گسترش مناطق حفاظتشده دریایی مادیرا باشد، در حالی که این منطقه برای حفاظت از ۳۰ درصد از دریاهای خود تا سال ۲۰۳۰، با دستکم ۱۰ درصد حفاظتشده کامل، تلاش میکند.
ژوائو کانینگکلود، مدیر مرکز پژوهشی مارِه مادیرا (MARE-Madeira)، گفت: «ما تا زمانی که درک نکنیم تنوع زیستی چگونه عمل میکند و کار میکند، نمیتوانیم حفاظت کنیم.»
دولت منطقهای مادیرا این ماموریت را با همکاری بنیاد اوچئانو آزول، برنامه «نشنال جئوگرافیک پریستین سیز»، آژانس پژوهشی منطقهای آردیتی و اوشناریو دو لیسبوا سازماندهی کرد. گروهها از کشتی بادبانی تاریخی «سانتا ماریا مانوئلا» و ناوگانی از قایقهای کوچکتر در اطراف مادیرا، پورتو سانتو و جزایر دزرتاش کار کردند.
امانوئل گونسالویش، دانشمند ارشد بنیاد اوچئانو آزول، گفت: «در چنین ماموریتی میخواهیم یک تصویر لحظهای از وضعیت سلامت محیط دریایی به دست بیاوریم.»
از آنجا که مارِه مادیرا هنوز کشتی پژوهشیِ اختصاصی ندارد، یک قایق صیادی نیز اجاره شد. کانینگکلود گفت: «برای نخستین بار، ماهیگیران میتوانستند تصاویر زندهای از بخشی از تنوع زیستی را ببینند که در واقع همان چیزی است که آنها از دریا صید میکنند.» او افزود: «از سوی دیگر، جامعه علمی میتواند از نزدیک ببیند زندگی آنها تا چه اندازه دشوار است.»
نتایج اولیه نشان میدهد ذخایر دریایی مادیرا در حال ایجاد تفاوت هستند. لیَمپِتها، یعنی حلزونهای دریاییِ چراینده که بهعنوان یک خوراک محبوب محلی برداشت میشوند، در داخل مناطق حفاظتشده بزرگتر و فراوانتر بودند؛ نشانهای که حاکی از آن است محدودیتهای اعمالشده بر جمعآوری آنها کارساز بوده است. بزرگترین هامورهای ثبتشده نیز در همین مناطق دیده شدند.
گونسالویش گفت: «خبر خوب این است که دانش علمی داریم که به ما نشان میدهد وقتی اقیانوس را بهطور کامل حفاظت میکنیم، خودِ اقیانوس واکنش نشان میدهد.»
فک راهب مدیترانهای نمونه دیگری از همین روند است. این گونه که طی قرنها شکار شده، تا اواخر دهه ۱۹۸۰ تقریبا از مادیرا ناپدید شده بود؛ زمانی که گمان میرفت تنها بین شش تا هشت فرد از آن باقی ماندهاند. جزایر دزرتاش در سال ۱۹۹۰ بهصورت ذخیرهگاه طبیعی درآمد، تا حدی برای حفاظت از این فک. گونسالویش گفت: «امروزه این گونه یک چراغ امید است.» او افزود: «جمعیت آن از نظر تعداد رو به افزایش است. اکنون این افزایش بسیار کند است، زیرا آنها بسیار کند تولیدمثل میکنند.»
در جریان این ماموریت، برای نخستین بار در شمالشرقی اقیانوس اطلس، یک نهنگ نوکدار بلینویل با فرستنده ماهوارهای نشانگذاری شد. دادههای اولیه ردیابی نشان میدهد این جانور بیش از همه آبهای جنوب جزایر دزرتاش را ترجیح میدهد؛ آبهایی نزدیک به منطقه کاملا حفاظتشده.
اما یک یافته به دلایل نادرست برجسته است. در سراسر این ماموریت کمتر از ۱۰ کوسه ثبت شد. برگزارکنندگان این کمشماری را نگرانکننده و همسو با نگرانیهای گستردهتر درباره وضعیت کوسهها در اقیانوس اطلس میدانند.
از نظر مساحت، بخش عمده قلمرو مادیرا را دریای عمیق تشکیل میدهد. دیوا آمُن، دانشمند دریایی و عضو هیئت مدیره بنیاد اوچئانو آزول، گفت: «این یک قلمرو اقیانوسی است، یک قلمروِ اقیانوسیِ عمیق.» او افزود: «و دریای عمیق محل بسیار دشواری برای مطالعه است.»
دوربینهای شناوری که پژوهشگران در آزور توسعه داده بودند و از یک قایق صیادی پایین فرستاده شدند، تا عمق ۱۰۶۰ متر رسیدند. این دوربینها میدانهای اسفنجی و مرجانهای سیاهِ بزرگ را آشکار کردند که ممکن است چند صد سال عمر داشته باشند؛ در کنار طنابهای ماهیگیریِ رهاشده و یک بطری شیشهای.
نزدیکتر به سطح، برجستهترین کشفِ گروه نقشهبرداری زیستگاهها باغ مرجانهای سیاهِ انبوهی در نزدیکی پورتو سانتو بود که بهدلیل ربات زیردریایی صورتیرنگِ تیم، «باغ آریل» نام گرفته است. ژوائو مونتیرو، پژوهشگرِ مارِه مادیرا و دانشگاه مادیرا، گفت: «تورپدوی ما صورتی است، بنابراین با رای اکثریت نامش را آریل گذاشتند، بر اساس شخصیت پری دریایی کوچک در فیلم دیزنی.»
قرار است ماموریت دومی در سال ۲۰۲۷ عمیقترین آبها را بررسی کند. آمُن ابراز امیدواری کرد این ماموریت «جاهایی را آشکار کند که به اندازه گرند کنیون یا دلتای اوکاوانگو نمادین هستند.»
برای پل روز، رئیس ماموریتهای «نشنال جئوگرافیک پریستین سیز»، موقعیت مادیرا اهمیت زیادی دارد. او گفت: «وقتی مردم به حفاظت از اقیانوس فکر میکنند، بیشتر به اقیانوس آرام فکر میکنند... همه چیز کمی دور از دسترس به نظر میرسد.» او افزود: «اما اگر آنها مناطق حفاظتشده دریاییِ وسیع، زیبا، کارآمد و اثباتشدهای را در اروپا ببینند، موضوع به خانهشان نزدیکتر میشود.»
بر اساس دادههای اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت و یونپ دبلیوسیامسی (UNEP-WCMC)، کمی بیش از ۱۰ درصد از اقیانوسهای جهان اکنون درون مناطق حفاظتشده قرار دارند؛ یعنی حدود یکسوم مسیر تا رسیدن به هدف سال ۲۰۳۰. روز گفت: «ما واقعا باید ۳۰ درصد را حفاظت کنیم، وگرنه با مشکل بزرگی روبهرو خواهیم شد.»